Jałowiec pospolity w kuchni i medycynie

Charakterystyka jałowca

Jałowiec to krzew z rodziny cyprysowatych, który najlepiej radzi sobie na ubogich, jałowych glebach – stąd pochodzi jego nazwa. Jadalną i leczniczą częścią rośliny są owoce zwane szyszkojagodami. Są one wielkości małych nasion grochu i dojrzewają dopiero w drugim roku, zmieniając barwę z zielonej na ciemnogranatową z woskowym nalotem.

Owoce najlepiej zbierać późną jesienią lub zimą, gdy są niemal czarne. Ważne jest, aby suszyć je w temperaturze nie wyższej niż 40°C, co pozwala zachować cenne olejki. Zbyt wilgotne łatwo pleśnieją, a przesuszone stają się kruche. Przechowuj je w szklanych pojemnikach, najlepiej lekko uchylonych, jeśli owoce nie są całkowicie suche.

Lecznicze właściwości jałowca

Już w starożytności doceniano jałowiec za jego właściwości zdrowotne. Krzew ten był otaczany kultem – gałązki wieszano, by chroniły dom przed złymi duchami. Najcenniejsze są owoce, które zawierają do 30% cukrów, a także kwasy organiczne, garbniki, olejki lotne, flawonoidy, witaminę C oraz związki żywicowe.

Szyszkojagody stosuje się najczęściej podczas infekcji dróg moczowych, kamicy nerkowej czy zaburzeń oddawania moczu. Wspierają też pracę wątroby oraz produkcję żółci. Można ich używać zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie.

Uwaga: Duże dawki jałowca mogą podrażniać nerki i układ moczowy. Nie stosować przy niewydolności nerek, ostrych stanach zapalnych oraz w czasie ciąży.

Olejek jałowcowy świetnie sprawdza się przy nerwobólach, dolegliwościach reumatycznych oraz bólach mięśni. Dodany do kąpieli działa relaksująco i łagodzi napięcia.

Zastosowanie jałowca w kuchni

W kuchni najczęściej wykorzystywane są suszone owoce jałowca. Ich smak jest lekko piekący, słodko-gorzki, a żywiczny aromat przywodzi na myśl sosnowy las. Jałowiec nadaje wyjątkowy charakter potrawom mięsnym, zwłaszcza dziczyźnie, ale także marynatom, sosom, rybom, kiszonej kapuście czy pasztetom.

Owoce można stosować w całości lub zmiażdżone – w tej drugiej postaci są bardziej aromatyczne. Doskonale komponują się z tymiankiem, pieprzem, majerankiem i liściem laurowym. Kilka owoców dodanych do bigosu czy kapusty skutecznie neutralizuje nieprzyjemny zapach potraw.

Nie można zapomnieć o roli jałowca w produkcji alkoholi. Wykorzystuje się go do aromatyzowania ginu, wódek (tzw. jałowcówka), nalewek, likierów oraz regionalnego piwa kozicowego z Kurpi.

Ciekawostką jest, że owoce zbiera się wyłącznie z dziko rosnących krzewów, bo nie istnieją specjalne plantacje jałowca.

Zdjęcie: istockphoto.com © CGissemann