Wigilijne zwyczaje, symbole i przesądy

Puste miejsce przy stole

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych zwyczajów jest zostawienie wolnego miejsca przy wigilijnym stole oraz przygotowanie dodatkowego nakrycia. Dawniej symbolizowało ono pamięć o bliskich zmarłych, którzy zgodnie z tradycją mogli powracać tej nocy do domów w postaci wędrowców. Dziś puste miejsce czeka na niespodziewanego gościa, podkreślając otwartość i gościnność domowników.

Choinka – zielony symbol świąt

Choinka, choć dziś nieodłączna w świątecznym krajobrazie, ma swoje korzenie w dawnych, pogańskich obrzędach związanych z kultem wiecznie zielonego drzewa. Zwyczaj ten przywędrował do Polski z Alzacji na przełomie XVIII i XIX wieku, kiedy to dekorowano drzewka jabłkami i papierowymi ozdobami. Gałązki z lasu miały przynosić szczęście i dobrobyt na kolejny rok.

Zielone gałęzie są od wieków symbolem życia i nadziei, a każda ozdoba na choince ma swoją ukrytą symbolikę:

• gwiazda na czubku – Gwiazda Betlejemska,

• świeczki – światło Chrystusa,

• łańcuchy – wąż i niewola grzechu,

• jabłka – biblijny owoc kuszenia,

• anioły – opieka nad domem,

• dzwonki – dobrą nowinę.

Jemioła – na szczęście!

Jemioła zawieszona nad drzwiami lub nad stołem wigilijnym to nie tylko piękna dekoracja, ale i gwarancja pokoju, miłości oraz szczęścia domownikom. Według tradycji gałązkę jemioły powinno się powiesić przed pojawieniem się pierwszej gwiazdki i przechować aż do kolejnych świąt, wierząc w jej magiczną moc.

Ciekawostką jest zwyczaj całowania się pod jemiołą, który dotarł do nas z Anglii. Owoce jemioły symbolizowały płodność, a zerwanie ostatniej jagódki miało przynosić ten wyjątkowy dar.

Sianko pod obrusem

Wkładanie siana pod obrus to zwyczaj wywodzący się z dawnych pogańskich świąt urodzaju. Dziś sianko symbolizuje stajenkę, w której narodził się Jezus, i przypomina o skromnych początkach tej wyjątkowej nocy. Dzieci chętnie wyciągają źdźbła siana, wróżąc sobie pomyślność na przyszły rok.

Pierwsza gwiazdka na niebie

Rozpoczęcie wieczerzy, gdy na niebie pojawi się pierwsza gwiazdka, to tradycja głęboko zakorzeniona w polskiej kulturze. Symbolizuje ona Gwiazdę Betlejemską, która prowadziła Trzech Króli do stajenki, a w domach sygnalizuje początek wspólnego świętowania.

Dzielenie się opłatkiem

Dzielenie się opłatkiem to wzruszający moment, w którym wszyscy obecni składają sobie życzenia i wybaczają dawne urazy. Opłatek symbolizuje pojednanie i jedność chrześcijańskiej wspólnoty. Według tradycji, kto podzieli się opłatkiem, nie zazna niedostatku i zawsze będzie miał czym podzielić się z innymi.

Wigilijne przesądy

Wigilia to także czas wielu przesądów, których korzenie sięgają dawnych wierzeń. Wiele z nich przetrwało do dziś, wprowadzając do wieczoru nutkę magii i tajemniczości:

• Łuski z wigilijnego karpia w portfelu mają zapewnić dostatek finansowy.

• Przywłaszczenie drobiazgu (tzw. „wigilijny łup”) wróży szczęście – trzeba go jednak później zwrócić.

• Nie pożyczaj niczego w Wigilię, aby nie ponosić strat przez cały rok.

• Ureguluj długi przed świętami, by w nowym roku nie zabrakło pieniędzy.

• Daj zwierzakom kawałek opłatka, aby były silne i zdrowe.

• Wierzono, że o północy zwierzęta przemawiają ludzkim głosem – kto to usłyszy, będzie miał ogromne szczęście.

• Gdy pierwszy gość w Wigilię to mężczyzna, wróży to pomyślność domownikom.

• Spróbuj każdej potrawy na stole, by zapewnić sobie zdrowie i dostatek.

• Kto kichnie w Wigilię, ten będzie cieszył się zdrowiem przez cały rok.

Bo przecież „jaka Wigilia, taki cały rok!”